28 oktober 2013

"alles is architectuur en alles is stedenbouw"

lief leest! aan een sneltempo dezer dagen. 't is voor 't school, daarmee...

nee, 'schoonheid' van roger scruton is wat mij betreft géén aanrader. tenzij je nogal filosofisch aangelegd bent qua perziken enzo...

maar wat ik jullie des te meer wil aanbevelen:

originele vs. herziene uitgave van het vai naar aanleiding van de 100ste verjaardag van braem


het lelijkste land ter wereld

'het lelijkste land ter wereld' is een boekje, een brochure, een pamflet (het kind krijgt vele namen) dat einde jaren '60 door renaat braem geschreven werd. de antwerpse architect toont zich in deze publicatie meester in de retorica. in een bijzonder bevlogen schrijfstijl wil hij zijn lezers overtuigen dat ons land het slachtoffer wordt van een mislukte ruimtelijke planning. braem spitst zijn betoog echter niet alleen toe op de stedenbouwkundige ontwikkeling in de strikte betekenis, maar hij ziet ook de linken met sociale, economische en politieke thema's.

dat klinkt allemaal behoorlijk zwaar, maar wat ik eigenlijk wil zeggen is dat je het boekje moet lezen! het leest als een trein en is naar mijn mening niet alleen interessant voor architecten (in spe) of stedenbouwkundigen, maar ook voor iederéén die zich wil engageren om te bouwen aan een samenleving waarin vooruitgang voor iederéén centraal staat, ongeacht je dat nu in 't groot of in 't klein ziet.


alles is stedenbouw

braem heeft bewust een erg volkse taal gebruikt en hij mijdt vakjargon. dat zorgt ervoor dat het hele betoog erg gemakkelijk leest. op die manier wil hij een zo groot mogelijk publiek bereiken, wil hij er zeker van zijn dat iedereen begrijpt wat hij schrijft en wil hij ervoor zorgen dat élke vlaming wakker geschud wordt (de ondertitel van het pamflet is niet voor niets: 'wandelgids in de belgische jungle, bestemd voor de ontwakende slaapwandelaars.')

in het pamflet hamert braem op de 'bevrijding' van mensen en de gedeelde verantwoordelijkheid die ze hebben. hij wil vooral dat ze zich bewust worden van de problematische ruimtelijke ordening in ons land en dat ze zich bereid tonen om anders te wonen en te leven. hij hoopt dat mensen gaan beseffen dat stedenbouw geen niche is waar ze als leken ver van af staan. "ruimtelijke chaos is een uitdrukking van de maatschappelijke chaos," schrijft braem en hij legt hiermee opnieuw de link naar de sociale, economische en politieke pijnpunten in ons land anno 1968 (en anno 2013?). door deze allesomvattende visie kan hij stellen: "alles is architectuur en alles is stedenbouw".

we moeten geen woningen, maar wel wijken bouwen, luidt het advies van braem. hij ijvert voor het terugdringen van de individuele woningbouw en gaat volledig voor de promotie van gegroepeerde hoogbouw met zicht op een groene omgeving. hij schijnt hierbij weliswaar uit het oog te verliezen dat hij zelf in een eengezinswoning in halfopen bebouwing woont!

de woning van braem in deurne (antwerpen)


duurzaamheid avant la lettre 

braem pleit voor een totale vernieuwing om een totale ondergang te vermijden: de onontwarbare chaos in het vlaamse landschap kan enkel opgelost worden door van nul te herbeginnen. in dit filmpje hoor je braem zelf zijn drastische ideeën over stadsplanning toelichten. bestaande structuren dienen met weinig gevoel voor nostalgie aangepast of zelfs verwijderd te worden. en nieuwe structuren moeten voldoen aan de noden van vandaag én morgen.

met deze gedachte formuleert hij een duurzaamheidsidee avant la lettre. en hoewel braem niet alle toekomstige ontwikkelingen correct kon inschatten, blijven vele bedenkingen toch relevant. al in 1968 zag braem de problematische stadsvlucht die het monopolie van koning auto in de hand zou werken. bovendien was hij zich ervan bewust dat een hoge densiteit op een beperkte ruimte, zoals het woon-werkverkeer in het centrum van de stad, voor problemen zou gaan zorgen.
toch vraag ik me af hoe hij deze gedachte wist te rijmen met zijn ontwerp voor het administratief centrum in antwerpen. hoewel dat project uiteindelijk anders uitdraaide dan oorspronkelijk de bedoeling was,  zou de centralisatie van de stedelijke, provinciale administratieve diensten én de politiediensten toch evengoed voor de nodige verkeersopstoppingen zorgen, niet?


actueel

tenslotte is de mobilisering (?) van de bebouwbare gronden één van zijn stokpaardjes en pleitte hij voor de nationalisering van de energie. maar deze gedachte volg ik (nog) niet helemaal. niettemin blijven de ideeën van braem ook vandaag nog relevant en actueel:


  • braem verkondigde in de jaren '60 al dat uitbreidingen van de verkeersinfrastructuur geen langetermijnoplossingen zijn. meer wegen trekken immers alleen maar meer verkeer aan. ook de verbreding van de brusselse ring die een paar dagen geleden het nieuws haalde, lokt hevig protest uit. specialisten van het instituut voor duurzame mobiliteit zijn het erover eens dat alleen een verantwoorde ontwikkeling (bijvoorbeeld een doordachte inplanting van winkelcentra) een oplossing op lange termijn is. lees zeker het interessante opiniestuk!

  • dat het gebruik van de ruimte een hot topic is en blijft, bewijst de afgelopen dag van de architectuur. onder de noemer 'bloeiende landschappen' konden bezoekers in verschillende vlaamse steden en gemeenten kennismaken met nieuwe woon-, werk- en samenlevingsvormen.

  • ugly belgian houses is een populaire website die met foto's en een kort bijschrift de spot drijft met de vlaamse lelijkheid die onze 'traditionele' bouwmethodes voortbrengen. je kan het soms moeilijk geloven, maar de maker van de blog zweert dat de foto's nooit gephotoshopt zijn. een aanrader!
http://uglybelgianhouses.tumblr.com


  • ook in recente publicaties blijven ideeën die reeds door braem geformuleerd werden opnieuw verschijnen. zo bevestigde dirk holemans in 'mensen maken de stad' dat openbaar vervoer onmogelijk rendabel kan zijn in het uitgestrekte vlaamse landschap.





2 opmerkingen:

  1. Goed bezig, Lief! Zal eens zien of ik dat boekje nog ergens te pakken kan krijgen, klinkt interessant

    BeantwoordenVerwijderen
  2. nie moeilijk da gij dienen braem beu zijt ondertussen ;) kunde dit nie gewoon indienen als essay??
    het boekje lijkt me echt iet voor u ;) ik ga het niet lezen, had al moeite met deze lange post. (die ik enkel diagonaal heb gelezen :p )

    BeantwoordenVerwijderen