14 oktober 2013

waardig ouder worden

ik kreeg dit weekend de kans om - niet gehandboeid - de politietoren in antwerpen te bezoeken. en ik vond dat behoorlijk cool.

politietoren aan de oudaan - antwerpen (bron)

























op school hadden we de opdracht gekregen om het gebouw analyseren, een bezoekske leek dus de evidentie zelve. er binnen geraken was dat des de minder. "ge kunt er gaan eten op de zoveelste verdieping" of "bezoek het politiemuseum" waren tips die we kregen, maar dat bleek toch allemaal niet zomaar te lukken. uiteindelijk was er toch een vriendelijke arm der wet die ons op een frisse zaterdagvoormiddag een guided tour wilde geven.



een drieluik


uitgedost in blauw uniform en voorzien van de ideale sappige aantwaarpse tongval (standaard uitrusting voor een antwerpse flik, niwaar?) gidste de arm der wet ons door de gangen en verdiepingen van de politietoren (aka den oudaan). ik verwachtte er eerlijk gezegd niet zoveel van, maar 's mans kennis over het gebouw en de fijne detaillering ervan verraste me.

de politietoren is een landmark in de antwerpse architectuur. het torengebouw werd doorheen de jaren '50 ontworpen door renaat braem en maakte eigenlijk deel uit van een groter project, een drieluik. behalve het huidige gebouw van 16 verdiepingen waren er ook nog een tweede toren van 10 verdiepingen en een verbindingsvleugel van 4 verdiepingen gepland. niet alleen de politie, maar ook de stedelijke en provinciale administratie zouden in het complex gehuisvest worden.

achteraan de huidige politietoren, vooraan de tweede toren
en de verbindingsvleugel tussen beide torens (bron)























einde jaren '50 kon er gestart worden met de bouw van de eerste toren. de ruwbouw werd relatief snel gerealiseerd, maar toen bleek de stad een klein cash flow probleemke te hebben waardoor de afwerking enkele jaren (!) op zich liet wachten. maar liefst 9 jaar na de eerste steenlegging kon het torengebouw opgeleverd worden.

tijdens het moeizame bouwproces van de eerste toren waren enkele knappe koppen zich gaan realiseren dat een gecentraliseerd kantorencomplex in de binnenstad wellicht voor de nodige verkeersproblemen zou zorgen. bovendien geraakte de stadskas niet meteen aangezuiverd en daardoor zijn de tweede toren en de verbindingsvleugel er nooit gekomen.

voor de administratieve diensten werden andere oplossingen gezocht en het volledige antwerpse politiekorps werd in een gebouw gehuisvest dat niet meteen voor dat doel ontworpen was. dat zorgde ervoor dat de toren niet altijd het meest gebruiksvriendelijk was voor de politie en dat er in de loop der jaren aanpassingen moesten gebeuren die wellicht de architecturale doordachtheid van braem ondermijnden.


love it or hate it

you love it or you hate it, maar het lijkt erop dat er geen inbetween bestaat voor de appreciatie van de politietoren. ook vandaag is den oudaan nog steeds een doorn in het oog van vele antwerpenaren. misplaatst, smakeloos en klaar voor de sloop is vaak het oordeel. meestal vergeet men echter dat de toren deel uitmaakte van een groter geheel. en dat geheel creëerde wel een context die een drastisch ontwerp als dat van de politietoren in een stadscentrum rechtvaardigt. ondertussen is het gebouw een beschermd monument en hopelijk betekent dat dat het er nog véle jaren zal blijven staan.


waardig ouder worden

na bijna 50 jaar lijdt het torengebouw erg onder het oneigenlijke gebruik door de politie en de weersomstandigheden.
om aan de veiligheidsnormen te voldoen moest de politie het open plan van braem overboord gooien en werden de muren en deuren geplaatst. de adembenemende visgraatparket van de turnzaal lijdt onder de ijzeren lockers die nu de kleedkamers van de agenten zijn. het doordachte ontwerp van verschillende trappen in het gebouw wordt teniet gedaan door de koterijtjes die de politie erbij timmerde om aan hun logistieke noden te kunnen blijven voldoen. de lijst is jammer genoeg eindeloos.

bovendien zorgt ons belgische klimaat (en onvoldoende kennis van betonbouw in de jaren '50) voor een nog grotere bedreiging van de politietoren: betonrot. de hele constructie rust op een reeks van betonnen peilers die aan de buitenzijde van het gebouw staan. omdat de wapening van het beton te dicht aan de oppervlakte zit, komt ze gemakkelijk in aanraking met vocht. dat betekent dat de wapening begint te roesten, ze zet uit en doet het beton barsten. de afgelopen jaren vallen er dus met de regelmaat van een klok stukken beton naar beneden. levensgevaarlijk! specialisten van monumentenzorg voeren nu weliswaar regelmatig controles en kleinschalige herstellingen uit, maar voor een grondige aanpak van het probleem is er niet voldoende budget. met als gevolg dat het risico op vallende stenen voorlopig blijft bestaan.

betonrot bedreigt het voortbestaan van de politietoren (foto's: isabelle fornoville)


dankzij onze schoolopdracht, de research en het bezoek aan het gebouw is mijn sympathie voor den oudaan gegroeid. de doordachte ontwerpfilosofie van braem en de ongelukkige bouwstop na de eerste toren geven het project een unieke sfeer en een eigen verhaal mee. dat het na 50 jaar al bedreigd wordt met verkrotting is onbegrijpelijk. de verwaarlozing en aftakeling van de politietoren heeft als gevolg dat de politie genoodzaakt is om binnen afzienbare tijd te verhuizen. over een herbestemming van het gebouw is voorlopig nog geen beslissing genomen. een grondige renovatie lijkt mij alvast een goeie eerste stap. het feit dat het gebouw een beschermd monument is, sterkt mij in mijn hoop dat het administratief centrum van weleer alsnog van een tweede leven mag genieten.


wist je dat...

°° de zeshoek dé figuur van de politietoren is? braem gebruikte de figuur werkelijk overal om het gebouw vorm te geven: de kolommen, de vloertegels, de handgrepen aan de deuren, etc. de zeshoek refereert aan de honingraten van een bijenkorf en zou voor braem symbool staan voor de 'arbeid', de inspanning die bijen moeten leveren om honing te kunnen produceren.
toen beslist werd om de tweede toren en de verbindingsvleugel niet te realiseren, bleef er aan de oudaan een lege, ongebruikte vlakte over. iemand bleek het een goed idee te vinden om op deze grond een draak van een winkelcentrum te bouwen. dat onooglijke ding draagt nu de naam 'bijenkorf' en is ook opgebouwd uit zeshoekige modules.

het uitgerokken honingraatmotief kom je overal tegen (foto's: isabelle fornoville)


°° de kleur van de politietoren dezelfde is als die van de boerentoren en de olv kathedraal? met deze bewuste keuze verwees braem naar de andere belangrijke torens die de antwerpse skyline bepalen. de kathedraal symboliseerde voor hem de religieuze macht, de boerentoren de economische macht en zijn gebouwencomplex aan de oudaan zou de macht van de burgers vertegenwoordigen.

olv kathedraal, boerentoren en politietoren sieren de antwerpse skyline


3 opmerkingen:

  1. Leuke bijdrage. Apprecieer den Oudaan nu ook wat meer.

    Stel me alleen de vraag of het een beschermd monument moest worden? Gaat nu veel geld kosten om het te onderhouden, terwijl plat smijten en een functioneel gebouw te plaatsen toch een betere investering zou zijn.

    Alhoewel ik dan wel weer voorstander ben van de renovatie en de investering in bijvoorbeeld de Boekentoren in Gent, wat ook de dag van vandaag ook geen praktisch gebouw meer is voor zijn functie.

    Ik geef toe dat ik zelf niet zo consequent ben ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
  2. allé da weten we dan ook weeral! altijd leerrijk, deze blog!
    én, goeie punten :)

    BeantwoordenVerwijderen
  3. De blog is absoluut fantastisch . Heel veel leuke informatie en inspiratie , die beide we allemaal nodig . Thanks .

    Lamelparket | Visgraat Parket

    BeantwoordenVerwijderen