1 maart 2014

de trek naar de stad #sociologie


sociologie. één van de vakken dat ervan uit gaat dat studenten architectuur tijd zat hebben om boeken te lezen en er samenvattinkjes over te schrijven. tijd niet, goesting gelukkig wel. ik spreek in dit geval voor mezelf, want ik merk dat de meningen over die ‘goesting’ nogal verdeeld zijn binnen onze klasgroep ;)

op een bijna onmogelijk beperkt aantal bladzijden (twee!) wordt verwacht dat we antwoord geven op de vragen waarom we het boek kozen, waar het over gaat, wat we eruit geleerd hebben en wat we ervan willen meenemen naar de ontwerppraktijk.

gelukkig behoorde ‘de trek naar de stad’ van doug saunders tot de mogelijkheden, want dat boek stond al een paar jaar op mijn leeslijstje.


'de trek naar de stad' - doug saunders


en ik denk dat het ongeveer zoiets wordt:

‘de trek naar de stad’ kwam tijdens mijn banaba-opleiding 'intercultureel management' verschillende keren ter sprake. ik was toen al geprikkeld om het te lezen en te ontdekken wat steden van aankomst precies zijn, wat ze zo speciaal maakt en wat de troeven en de valkuilen ervan zijn. bovendien had ik de bijlage al gelezen die saunders samen met stad antwerpen schreef over de ‘beruchte’ wijk in antwerpen-noord (den 2060) (1). door de drukte van de afgelopen jaren en de vrijwel continue status ‘uitgeleend’ in de bib was ik er nog altijd niet toe gekomen om het boek zelf te lezen. maar uiteindelijk was de projectweek die in het teken van het sint-jansplein stond toch de aanzet om andere boeken even aan de kant te schuiven en me in ‘de trek naar de stad’ te verdiepen.


stad van aankomst

saunders introduceert in zijn boek het concept ‘stad van aankomst’ (arrival city). aan de hand van de migratiestromen die op verschillende tijdstippen en op verschillende plaatsen plaatsvonden, doorloopt de auteur een waaier aan praktijkvoorbeelden van mensen die toekomen in hun nieuwe wijk – hun stad van aankomst – en er op één of andere manier in slagen om te overleven.

de meeste migratieverhalen starten vanuit een rurale omgeving tegen een achtergrond van extreme armoede. wereldwijd trekken plattelandsbewoners naar de stad met de hoop dat ze daar wel kunnen overleven. en hoewel de steden van aankomst vaak ook nog armoede en ongelijkheid kennen, is het leven er vaker minder gruwelijk dan in de dorpen. de nieuwkomers vormen er onderling een netwerk waar ze op kunnen terugvallen en dat ervoor zorgt dat de banden met de plattelandsdorpen onderhouden worden. saunders omschrijft de steden van aankomst ook als ‘toegangsmechanismen’ voor andere nieuwkomers. bovendien zorgen een constante geld- en kennisstroom in de richting van dorpen ervoor dat ook daar de armoede minder extreme vormen aanneemt.

in succesvolle steden van aankomst krijgen nieuwkomers de kans om zich te settelen, om te ondernemen en zich op die manier op te werken tot de middenklasse. kenmerkend voor de steden van aankomst is de transitie en de dynamiek die er heerst: het gaat er zowel om mensen in een overgangsfase als een plek in overgang.


‘probleemwijken’

‘de trek naar de stad’ focust op de kracht van een stad van aankomst en de positieve impact die deze wijken kunnen hebben op het leven van vele nieuwkomers. saunders gaat in tegen het stigmatiseren van de wijken en hij tracht het negatieve beeld dat overheerst in de media toch te ontkrachten. hij wijst erop dat steden van aankomst dikwijls niet eens erkend worden door de stedelijk autoriteiten. overheden investeren niet in de ‘probleemwijken’ en schijnen niet te beseffen dat ze de ‘problemen’ waar ze voor bevreesd zijn op die manier alleen maar in de hand werken. en dat versterkt dan weer het beeld dat buitenstaanders van de wijken hebben: vuil en onhygiënisch, chaotisch en armoedig. toch bewijzen praktijkvoorbeelden het tegendeel. denk maar aan het park spoor noord in de 2060-wijk van antwerpen dat aantoont dat het investeren van tijd en middelen wel degelijk loont, voor zowel de allochtone als de autochtone inwoners (2).

ondertussen viert het boek al zijn vierde verjaardag en de voorbeelden die saunders erin aanhaalt zijn soms zelfs al tientallen jaren oud. toch blijft de thematiek brandend actueel en bijna dagelijks stoot ik op gebeurtenissen en initiatieven in ‘onze’ antwerpse stad van aankomst. ik denk bijvoorbeeld aan de canvasreeks ‘arm & rijk’ waarin jan leyers nagaat hoe mensen overal ter wereld omgaan met armoede en rijkdom of aan de choquerende publiciteitskaravaan van vlaams belang waar de partij de slogan “illegaal? ga naar huis of naar de gevangenis!” durfde afficheren, en er dan ook mee in het hart van van den 2060 kwam pronken.


opportuniteiten

de afgelopen jaren ga ik dankzij verschillende lessen op school, boeken die ik las en lezingen die ik volgde veel bewuster om met het concept ‘stad’. renaat braem (‘het lelijkste land ter wereld’) en dirk holemans (‘mensen maken de stad’) toonden me dat het leven op het platteland en in onze vlaamse verkavelingen hoe langer hoe minder houdbaar wordt. doug saunders bevestigt dat zowel autochtone als allochtone migratiestromen onze steden nog aanzienlijk zullen doen groeien. daarom zijn een duurzame stadsontwikkeling en doordachte ruimtelijke planning essentieel om van onze steden aangename en comfortabele plekken te maken om te wonen, te werken, te ontspannen, te ontmoeten,…

wat steden van aankomst betreft, berichten de media bijna uitsluitend over ‘problemen’ die er telkens opnieuw om een oplossing zouden schreeuwen. het was dan ook enorm verrijkend om te lezen dat auteurs als saunders oprecht (en terecht) geloven in de opportuniteiten van de steden en hun inwoners. de protagonisten in ‘de trek naar de stad’ tonen stuk voor stuk hun vechtlust, hun ondernemerszin en hun meerwaarde voor de stad van aankomst. opmerkelijk is ook dat saunders durft stellen dat succesvolle steden van aankomst er op termijn voor kunnen zorgen dat er een einde komt aan de sterke bevolkingsgroei in de steden, ondanks hun hoge bevolkingsdichtheid vandaag (3).

ondertussen is mijn interesse voor de (antwerpse) stadsplanning gewekt. antwerpen verwacht dat haar bevolking met zo’n 20% zal toenemen in de komende 15 jaar (4). een aanzienlijk deel van die nieuwkomers zal zich wellicht in den 2060 vestigen. met deze vooruitzichten wil ik ook als student proberen om actief na te denken over stedelijkheid, en over een stadsontwikkeling met nieuwe woonvormen, collectief ruimtegebruik en verdichting. ik ben voorlopig verre van specialist ter zake, maar ik heb wel de ambitie om gaandeweg een eigen visie uit te werken. vooral voor mezelf, maar wie weet ook voor een professionele toekomst.





(1) SAUNDERS D. & STAD ANTWERPEN, De trek naar ‘t stad. 2060 Antwerpen. Bijlage bij De trek naar de stad, ISDN 978 90 234 5881 4. Antwerpen (2011)

(2) Park Spoor Noord. Van idee tot park. AG Stadsplanning, Antwerpen (2011)

(3) VANHOECKE T., ‘In Antwerpen zijn de huizen te goedkoop’. Knack, 16 februari 2012, geraadpleegd op 28 februari 2014. (http://www.knack.be/nieuws/belgie/in-antwerpen-zijn-de-huizen-te-goedkoop/article-normal-49281.html)
Saunders: “Zodra vrouwen toegang krijgen tot onderwijs gaan de geboortecijfers omlaag. Dat brengt met tot mijn overtuiging dat arrival cities, in tegenstelling tot wat velen denken, de bevolkingsgroei niet doen toenemen, maar juist het tegendeel: arrival cities maken een einde aan de bevolkingsgroei.”

(4) Labo XX Bijlage E1: Bevolkingsprognoses Antwerpen 2011-2030. Studiedienst stadsobservatie, Bestuurszaken Stad Antwerpen. Geraadpleegd 28 februari 2014. (http://ruimtelijkstructuurplanantwerpen.be/downloads/BijlageE1_bevolkingsprojecties2012.pdf)




1 opmerking:

  1. Mooie samenvatting en analyse, dat gaat zeker goeie punten opleveren :) Klinkt als een super boeiend boek dat ik dringend eens moet lezen!

    BeantwoordenVerwijderen