28 september 2014

6 dingen die je (misschien) nog niet wist over de antwerpse ring



1. wist je dat op de plaats waar vandaag de antwerpse ring ligt, vroeger een militaire fortengordel lag?

tot halverwege de 19de eeuw vormden de leien - destijds de 'spaanse vesten' - de verdedigingsgordel van de stad. op dat ogenblik besloot de belgische overheid echter dat de stad beter verdedigd kon worden met een nieuwe stadswal en zo ontstond de zogenaamde 'brialmontomwalling' op zo'n twee kilometer van de leien.

louisa poort - borgerhout, één van de poorten in de brialmontomwalling (bron)

de technologische ontwikkelingen van de militaire artillerie haalden de bouw van de nieuwe stadsomwalling in en zodra de bouwwerken afgerond waren, waren ze alweer voorbijgestreefd. nauwelijks vijftig jaar later werd beslist om de brialmontomwalling alweer af te breken.

de zoektocht naar een kwalitatieve invulling van het vrijgekomen terrein leek eindeloos te duren en ruim vijftig jaar na het verdwijnen van de stadsvesten waren de beleidsmakers en ja, ook de bevolking, het erover eens dat de stad, het land en zélfs europa een grote ringweg nodig had. tot op dat moment passeerden de zware haventransporten immers nog altijd langs de leien!

de ontwikkeling en de bouw van de antwerpse ring werd een groot prestigeproject waar iedereen reikhalzend naar uitkeek. in 1969 werden de antwerpse ring en de kennedytunnel - ook wel de 'E3' en de 'E3-tunnel' genoemd - onder massale belangstelling in gebruik genomen.




2. wist je dat antwerpen zo'n vijftig jaar geleden ook al in de ban was van de vraag: "brug of tunnel"?

je herinnert je vast nog wel het fel besproken referendum waarin de antwerpenaar zijn stem voor of tegen de lange wapper-brug kon uitbrengen. dat was vijf jaar geleden een erg belangrijk moment in de oosterweeldiscussie die ondertussen eindeloos lijkt aan te slepen. met bijna 60% van de stemmen werd het idee van een brug over de schelde weggestemd.

ongeveer vijftig jaar eerder stonden ontwerpers en beleidsvoerders al voor een gelijkaardige dilemma. na de tweede wereldoorlog steeg het autobezit enorm en de waaslandtunnel kon het drukke verkeer niet langer slikken. er moest een nieuwe scheldekruising komen voor auto- en spoorverkeer.

uiteindelijk werd gekozen om een tunnel te bouwen. dat was de goedkoopste oplossing en een brug zou vele nadelen hebben, aldus de toenmalige minister van openbare werken. onder andere de nmbs en het leger waren sterk gekant tegen de aanleg van een brug.


3. wist je dat de bevolking de prestigieuze infrastructuurwerken destijds enthousiast financierde?

om de financiering voor de E3-ring en de kennedytunnel rond te krijgen ontwikkelde de 'intercommunale vereniging E3' een slim boekhoudkundig trucje waarbij de bevolking kon participeren via de zogenaamde E3-leningen. zeg nu nog eens dat die crowdfunding van ringland een zot idee is!

wervende campagnes maakten de bevolking warm voor de E3-leningen (bron)



4. wist je dat de huidige ring eigenlijk alleen maar de 'kleine ring' is?

de plannen voor de nieuwe ringweg waren erg ambitieus. de ring zou meer worden dan zomaar een autosnelweg. hij stond symbool voor de golden sixties en zou de stad een vernieuwde uitstraling geven. bovendien was antwerpen een belangrijk knooppunt in het netwerk van de europese autosnelwegen. er werden in de opmaak van de plannen dan ook kosten noch moeite gespaard om de status van europese centrumstad waar te maken.

uiteindelijk werd beslist dat er een 'grote' ring moest komen voor de zware (haven)transporten en doorgaand verkeer. die ring zou ter hoogte van de autolei/krijgsbaan - de zogenaamde 'militaire baan' - komen. door de moeilijke jaren '70 en protestacties van de omwonenden werden de plannen van de grote ring uiteindelijk nooit uitgevoerd.

de plannen voor de 'kleine' ring op de plaats van de voormalige brialmontomwalling werden wel gerealiseerd. deze secundaire ringweg moest zorgen voor de verdeling van het lokale verkeer naar de rest van het land. deze kleine ring werd uiteindelijk 'de' ring.

parallel met de kleine ring werd een binnenboulevard aangelegd. deze singelweg moest zorgen voor een aansluiting van het lokale verkeer op de snelwegen.


5. wist je dat de antwerpse ring als het ware een groene long doorheen de stad is?

ja, dat lees je goed: een groene long!

daarmee verwijs ik naar de 'paradox van de antwerpse ringruimte': "niet ondanks, maar dankzij de aanwezigheid van de belastende en vervuilende ringinfrastructuur blijft er een groene long gevrijwaard zonder dewelke de stad zou verstikken." (1)

als je af en toe eens langs de antwerpse ring wandelt of fietst, is het je misschien al opgevallen hoeveel groenzones er aan deze drukke verkeersader grenzen. het populaire ringfietspad slingert tussen bomen en struiken en bovendien liggen er verschillende parken in de directe omgeving van de ring. helaas zijn deze groene ruimtes sterk gefragmenteerd geraakt; viaducten en drukke invalswegen snijden er meedogenloos doorheen en zorgen voor bijzonder veel overlast.

het populaire ringfietspad slingert tussen het groen langs de drukke ringweg (bron)


om deze groenzones in hun eer te herstellen is het idee om de ring te overkappen op dit moment een erg overtuigend voorstel. op zijn website stelt ringland zichzelf voor als: "het land dat ontstaat door de overkapping van de antwerpse ring. een gebied even groot als de antwerpse binnenstad." op die manier creëren de 'ringlanders' het potentieel om er talrijke stedelijke faciliteiten te huisvesten waar de binnenstad vandaag te krap voor wordt, zoals bijvoorbeeld huisvesting, scholen, etc.
de zogenaamde groene long kan hierin ingepland worden en letterlijk voor meer ademruimte in de stad zorgen.

wil je zelf de talrijke groene plekjes aan de antwerpse ring ontdekken, dan kan ik je de gegidste fietstocht 'van brialmontomwalling tot ringland' sterk aanbevelen. been there, done that!

en het goeie nieuws is: ringland organiseert op 4 oktober een vrijwilligersmiddag. iedereen die zich op één of andere manier wil inzetten voor ringland, is er van harte welkom. en de snelle beslissers - er zijn maar 50 plaatsjes beschikbaar - kunnen er gratis deelnemen aan de gegidste fietstocht. aarzel dus niet en contacteer mij of mail rechtstreeks naar info@ringland.be voor de details!


6. wist je dat er ter hoogte van kunstcampus desingel eigenlijk een complete woonwijk gepland was?

de antwerpse architect léon stynen kreeg aan het einde van de jaren '50 de opdracht om op de groene zones van de toenmalige wezenberg een gebouw voor het conservatorium en voor de studio's van radio 2 te ontwerpen. hij greep deze kans aan om zijn visie op het wonen in de stad uit te werken en ontwikkelde een masterplan met de kunstcampus als kloppend hart van een moderne woonwijk.

hoge flatgebouwen en lagere woonblokken zouden afgewisseld worden met groene ruimtes en waterpartijen. binnen het geheel zouden het conservatorium en de radiostudio's samen met het bp-gebouw en het esso motor hotel de eye catchers zijn. door een gebrek aan doordachte stadsplanning kwam van het masterplan van stynen maar weinig in huis. het conservatorium, het voormalige bp-gebouw en het hotel werden weliswaar gerealiseerd, maar ze verloren hun samenhang en betekenis voor het moderne wonen in de stad. uiteindelijk werd de aanleg van de ringweg in de achtertuin van het conservatorium de doodsteek voor de kunstcampus en de groene wezenberg.

stynen voorzag veel groen en water tussen de bebouwing (bron)




VOETNOTEN

(1) DE BRUYN J., VAN ACKER M., KLOOSTERBOER S. Groene Singel. Geschiedenis van de Antwerpse ringruimte. Plannen / Verhalen / Dromen. 1906-2009. Antwerpen, Ludion, 2009, p. 128.





2 opmerkingen:

  1. eh. ik heb alleen de titelkes gelezen..
    maar da ga van pas komen op uwe quiz jom!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Da van die crowdfunding... super eigenlijk!

    Die fietstocht wil ik wel eens doen. Antwerpen Averechts doet die precies wel alleen voor groepen? :-(

    Misschien moet ik ook is wa actiever mijn wens voor Ringland de wereld insturen, ipv alleen in stilte te hopen.

    BeantwoordenVerwijderen